AHA و BHA چیستند؟ تفاوت، کاربرد و نحوه استفاده از آن‌ها

اگر هنگام خرید محصولات مراقبت از پوست با نام‌هایی مثل گلیکولیک اسید، لاکتیک اسید یا سالیسیلیک اسید روبه‌رو شده‌اید، احتمالاً اصطلاحات AHA و BHA را هم دیده‌اید. این دو گروه از ترکیبات فعال، از لایه‌بردارهای شیمیایی پرکاربرد در محصولات پوستی هستند و می‌توانند به حذف سلول‌های مرده، بهبود بافت پوست و کاهش برخی مشکلات پوستی کمک کنند.

اما تفاوت AHA و BHA چیست؟ کدام‌یک برای پوست چرب و جوش‌دار مناسب‌تر است و کدام‌یک به بهبود کدری، لک و ناهمواری سطح پوست کمک می‌کند؟ آیا می‌توان هر دو را با هم استفاده کرد؟

به‌طور خلاصه، AHAها بیشتر روی سطح پوست فعالیت می‌کنند و برای بهبود کدری، ناهمواری بافت و ظاهر لک‌های سطحی کاربرد دارند. BHAها، به‌ویژه سالیسیلیک اسید، به دلیل سازگاری بیشتر با محیط چرب منافذ، برای پوست چرب و مستعد جوش و منافذ مسدود انتخاب شناخته‌شده‌تری هستند. در این مقاله تفاوت این دو گروه، فواید، روش صحیح استفاده و نکات ایمنی آن‌ها را بررسی می‌کنیم.

AHA چیست و چه کاربردی برای پوست دارد؟

مخفف Alpha Hydroxy Acids یا آلفا هیدروکسی اسیدهاست. این گروه شامل اسیدهای آلی مختلفی است که در محصولات مراقبت از پوست برای لایه‌برداری شیمیایی استفاده می‌شوند. گلیکولیک اسید، لاکتیک اسید، ماندلیک اسید و سیتریک اسید از شناخته‌شده‌ترین اعضای این گروه هستند.

عمدتاً AHAها محلول در آب هستند و بیشتر روی لایه سطحی پوست اثر می‌گذارند. این ترکیبات به جدا شدن سلول‌های مرده از سطح پوست کمک می‌کنند و می‌توانند ظاهر پوست را صاف‌تر و شفاف‌تر کنند. به همین دلیل در محصولاتی که با هدف بهبود کدری، ناهمواری بافت، لک‌های سطحی و خطوط ریز طراحی شده‌اند، کاربرد زیادی دارند.

انواع رایج AHA در محصولات پوستی

گلیکولیک اسید (Glycolic Acid)

گلیکولیک اسید یکی از شناخته‌شده‌ترین AHAهاست که به دلیل اندازه مولکولی کوچک، توانایی نفوذ مناسبی در پوست دارد. این ماده برای لایه‌برداری، بهبود ظاهر لک‌های سطحی، کدری و ناهمواری بافت پوست استفاده می‌شود. با این حال، ممکن است در پوست‌های حساس تحریک بیشتری ایجاد کند.

لاکتیک اسید (Lactic Acid)

یکی دیگر از ترکیبات رایج این گروه لاکتیک اسید است ، که علاوه بر خاصیت لایه‌برداری، در برخی فرمولاسیون‌ها به حفظ رطوبت نیز کمک می‌کند. به همین دلیل در محصولات مخصوص پوست خشک یا افرادی که به دنبال لایه‌برداری ملایم‌تر هستند، مورد توجه قرار می‌گیرد.

ماندلیک اسید (Mandelic Acid)

ماندلیک اسید از AHAهایی است که اندازه مولکولی بزرگ‌تری نسبت به گلیکولیک اسید دارد. این ویژگی باعث می‌شود نفوذ آن معمولاً آهسته‌تر باشد و در برخی فرمولاسیون‌ها گزینه‌ای ملایم‌تر برای لایه‌برداری محسوب شود. البته میزان تحریک همچنان به غلظت و فرمولاسیون محصول بستگی دارد.

سیتریک اسید (Citric Acid)

سیتریک اسید نیز در گروه AHAها قرار می‌گیرد و ممکن است در محصولات پوستی برای لایه‌برداری یا تنظیم pH فرمولاسیون استفاده شود.

BHA چیست و چه کاربردی برای پوست دارد؟

مخفف Beta Hydroxy Acids یا بتا هیدروکسی اسیدهاست. در محصولات مراقبت از پوست، شناخته‌شده‌ترین ترکیب این گروه سالیسیلیک اسید (Salicylic Acid) است.

سالیسیلیک اسید به دلیل محلول بودن در چربی، می‌تواند در محیط چرب منافذ عملکرد مناسبی داشته باشد. این ویژگی به آن کمک می‌کند تا در کاهش تجمع چربی و سلول‌های مرده در دهانه فولیکول‌ها نقش داشته باشد. به همین دلیل BHA بیشتر برای پوست چرب، منافذ مسدود و جوش‌های سرسیاه و سرسفید شناخته می‌شود.

سالیسیلیک اسید خاصیت لایه‌برداری دارد و به جدا شدن سلول‌های مرده کمک می‌کند. همچنین در کاهش برخی ضایعات ناشی از آکنه کاربرد دارد. البته تأثیر آن روی جوش‌های عمیق و کیستی محدودتر است و در آکنه شدید ممکن است به درمان‌های دیگری نیاز باشد.

در محصولات مراقبت از پوست، وقتی از BHA صحبت می‌شود معمولاً منظور سالیسیلیک اسید است. با این حال، بهتر است هنگام خرید به فهرست ترکیبات محصول توجه کنید تا بدانید دقیقاً از چه ماده‌ای استفاده می‌کنید.

تفاوت AHA و BHA چیست؟

هر دو گروه AHA و BHA لایه‌بردار شیمیایی هستند و به حذف سلول‌های مرده پوست کمک می‌کنند، اما از نظر ویژگی‌های شیمیایی، محل عملکرد و کاربرد با یکدیگر تفاوت دارند.

مهم‌ترین تفاوت آن‌ها در حلالیت است. AHAها عمدتاً محلول در آب هستند و بیشتر روی سطح پوست فعالیت می‌کنند. در مقابل، BHAها مانند سالیسیلیک اسید با محیط چرب سازگاری بیشتری دارند و می‌توانند در منافذ حاوی چربی عملکرد مناسبی داشته باشند.

به همین دلیل اگر مشکل اصلی شما کدری، ناهمواری سطح پوست یا لک‌های سطحی است، محصولات حاوی AHA ممکن است انتخاب مناسب‌تری باشند. اما اگر پوست چرب دارید و با جوش‌های سرسیاه، سرسفید و منافذ مسدود مواجه هستید، BHA به‌خصوص سالیسیلیک اسید می‌تواند گزینه کاربردی‌تری باشد.

البته این تفاوت به معنی آن نیست که AHA فقط برای پوست خشک و BHA فقط برای پوست چرب مناسب است. انتخاب ترکیب مناسب باید بر اساس مشکل پوستی، میزان حساسیت و تحمل پوست انجام شود.

فواید AHA و BHA برای پوست چیست؟

هر دو گروه می‌توانند با لایه‌برداری شیمیایی به بهبود ظاهر پوست کمک کنند، اما کاربرد آن‌ها در همه مشکلات پوستی یکسان نیست.

کمک به حذف سلول‌های مرده

با افزایش سن و تحت تأثیر عوامل مختلف، روند طبیعی نوسازی سلول‌های سطح پوست ممکن است کندتر شود. تجمع سلول‌های مرده می‌تواند باعث کدری و زبری پوست شود. AHA و BHA با کمک به جدا شدن این سلول‌ها، به بهبود ظاهر سطح پوست کمک می‌کنند.

بهبود بافت و شفافیت پوست

آلفا هیدروکسی اسید ها، به‌خصوص گلیکولیک اسید و لاکتیک اسید، می‌توانند به صاف‌تر شدن سطح پوست و کاهش ظاهر کدر آن کمک کنند. استفاده اصولی از این ترکیبات ممکن است باعث شود پوست شفاف‌تر و یکنواخت‌تر به نظر برسد.

کمک به بهبود ظاهر لک‌های سطحی

برخی AHA ها می‌توانند با افزایش لایه‌برداری سطحی به کاهش تدریجی ظاهر لک‌های سطحی و ناهمگونی رنگ پوست کمک کنند. با این حال، همه لک‌ها علت یکسانی ندارند و لک‌های عمقی یا ملاسما ممکن است به درمان‌های اختصاصی‌تری نیاز داشته باشند.

کمک به کاهش جوش‌های سرسیاه و سرسفید

بتا هیدروکسی اسید ها به‌خصوص سالیسیلیک اسید برای افرادی که منافذ مسدود و جوش‌های کومدونی دارند، کاربرد زیادی دارد. این ماده به کاهش تجمع سلول‌های مرده و چربی در منافذ کمک می‌کند و ممکن است تعداد جوش‌های سرسیاه و سرسفید را کاهش دهد.

بهبود ظاهر خطوط ریز

لایه‌برداری منظم و کنترل‌شده با AHA می‌تواند به بهبود ظاهر خطوط ریز و ناهمواری‌های سطح پوست کمک کند. البته این ترکیبات درمان قطعی چین‌وچروک‌های عمیق نیستند و نباید انتظار اثر مشابه روش‌های درمانی تخصصی از آن‌ها داشت.

آلفا هیدروکسی اسید برای چه نوع پوستی مناسب‌تر است؟

برای افرادی که بیشتر با کدری، زبری، ناهمواری سطح پوست و برخی لک‌های سطحی مواجه هستند، AHA ها می‌توانند گزینه مناسبی باشند.

اگر پوست خشک دارید، محصولاتی حاوی لاکتیک اسید با فرمولاسیون مناسب ممکن است انتخاب قابل بررسی باشند. اگر پوست معمولی یا مختلط دارید و از ناهمواری سطح پوست یا کدری شکایت دارید، محصولات ملایم حاوی AHA می‌توانند در روتین مراقبتی قرار بگیرند.

برای پوست دارای لک‌های سطحی ناشی از آفتاب نیز برخی AHAها ممکن است به بهبود ظاهر رنگ پوست کمک کنند. با این حال، استفاده از ضدآفتاب در این شرایط اهمیت زیادی دارد.

اگر پوست حساس، ملتهب یا دارای سد دفاعی آسیب‌دیده دارید، باید در مصرف AHA احتیاط کنید. حتی محصولات با غلظت پایین نیز ممکن است در بعضی افراد باعث سوزش یا قرمزی شوند.

بتا هیدروکسی اسید برای چه نوع پوستی مناسب‌تر است؟

بتا هیدروکسی اسید به‌خصوص سالیسیلیک اسید، بیشتر برای پوست چرب و مستعد جوش کاربرد دارد. اگر منافذ پوستتان به‌سرعت مسدود می‌شوند، روی بینی و چانه جوش سرسیاه دارید یا با جوش‌های سرسفید مواجه هستید، محصولات حاوی BHA می‌توانند گزینه مناسبی باشند.

برای پوست مختلط نیز می‌توان از محصولات حاوی سالیسیلیک اسید در نواحی چرب‌تر صورت استفاده کرد. در این شرایط لازم نیست تمام قسمت‌های صورت به یک اندازه در معرض لایه‌بردار قرار بگیرند.

اگر پوست خشک یا حساس دارید، استفاده از BHA نیازمند احتیاط بیشتری است. سالیسیلیک اسید ممکن است خشکی و تحریک را تشدید کند، به‌خصوص اگر هم‌زمان از چند محصول فعال استفاده کنید.

چگونه از AHA و BHA استفاده کنیم؟

روش مصرف به نوع محصول، غلظت، pH و دستورالعمل سازنده بستگی دارد. سرم، تونر، شوینده و ماسک لایه‌بردار زمان تماس یکسانی با پوست ندارند. بنابراین نمی‌توان برای همه محصولات یک برنامه مصرف ثابت تعیین کرد.

ابتدا پوست را پاک‌سازی کنید

قبل از استفاده از سرم یا محلول لایه‌بردار، صورت را با شوینده ملایم و متناسب با نوع پوست بشویید. اگر محصول شما شوینده حاوی AHA یا BHA است، مدت تماس آن با پوست را مطابق دستور سازنده رعایت کنید.

با دفعات کم شروع کنید

اگر تاکنون از لایه‌بردار شیمیایی استفاده نکرده‌اید، بهتر است محصول را ابتدا با دفعات کم، مثلاً یک شب در هفته، شروع کنید. اگر پوستتان محصول را به‌خوبی تحمل کرد، می‌توانید به‌تدریج و طبق دستور محصول دفعات استفاده را افزایش دهید.

شروع هم‌زمان با چند محصول لایه‌بردار توصیه نمی‌شود. بهتر است در ابتدا فقط یک نوع محصول را وارد روتین کنید تا واکنش پوست قابل ارزیابی باشد.

از مرطوب‌کننده استفاده کنید

پس از استفاده از لایه‌بردار، مرطوب‌کننده مناسب بزنید. این مرحله به حفظ رطوبت پوست کمک می‌کند و احتمال خشکی و احساس کشیدگی را کاهش می‌دهد. محصولاتی که حاوی ترکیباتی مانند هیالورونیک اسید، گلیسیرین یا سرامید هستند، می‌توانند در کنار روتین لایه‌برداری مفید باشند.

ضدآفتاب را فراموش نکنید

استفاده از ضدآفتاب در طول روز ضروری است. به‌ویژه محصولات حاوی AHA می‌توانند حساسیت پوست به نور خورشید و احتمال آفتاب‌سوختگی را افزایش دهند. سازمان غذا و داروی آمریکا توصیه می‌کند هنگام استفاده از محصولات حاوی AHA و تا یک هفته پس از قطع مصرف آن‌ها، از ضدآفتاب، پوشش محافظ و محدود کردن مواجهه با آفتاب استفاده شود.

آیا می‌توان AHA و BHA را با هم استفاده کرد؟

بله، در برخی فرمولاسیون‌ها AHA و BHA در کنار یکدیگر استفاده می‌شوند و بعضی محصولات نیز ترکیبی از هر دو را دارند. با این حال، استفاده هم‌زمان از دو لایه‌بردار برای همه افراد مناسب نیست.

ترکیب این دو ماده ممکن است شدت لایه‌برداری را افزایش دهد و در پوست‌های حساس یا افرادی که تازه مصرف را شروع کرده‌اند، باعث خشکی، قرمزی، سوزش و آسیب به سد دفاعی شود.

اگر به هر دو ترکیب نیاز دارید، بهتر است ابتدا یکی از آن‌ها را وارد روتین کنید و پس از ارزیابی تحمل پوست، درباره اضافه کردن ترکیب دوم تصمیم بگیرید. استفاده در شب‌های جداگانه می‌تواند رویکرد محتاطانه‌تری باشد. اگر محصولی حاوی هر دو ماده است، دستورالعمل سازنده را رعایت کنید و آن را با لایه‌بردارهای دیگر ترکیب نکنید.

آیا AHA و BHA را می‌توان با نیاسینامید و هیالورونیک اسید استفاده کرد؟

نیاسینامید و AHA : این دو ترکیب می‌توانند در یک برنامه مراقبت از پوست حضور داشته باشند. AHA به لایه‌برداری کمک می‌کند و نیاسینامید می‌تواند در تقویت سد دفاعی و بهبود ظاهر لک و چربی پوست نقش داشته باشد. اگر پوست حساسی دارید، بهتر است ابتدا آن‌ها را در زمان‌های جداگانه استفاده کنید.

نیاسینامید و BHA: این ترکیب نیز معمولاً قابل استفاده است. سالیسیلیک اسید به پاک‌سازی منافذ کمک می‌کند و نیاسینامید می‌تواند به حفظ عملکرد سد دفاعی پوست کمک کند. با این حال، تحمل پوست و فرمولاسیون محصول اهمیت دارد.

هیالورونیک اسید و AHA یا BHA : هیالورونیک اسید یک ترکیب آبرسان است و معمولاً می‌توان آن را در کنار لایه‌بردارها استفاده کرد. استفاده از آبرسان و مرطوب‌کننده مناسب می‌تواند به کاهش احساس خشکی ناشی از لایه‌برداری کمک کند.

نکته مهم این است که هیالورونیک اسید با وجود داشتن واژه اسید در نام خود، جزو AHA یا BHA نیست و عملکرد اصلی آن آبرسانی است.

عوارض احتمالی AHA و BHA چیست؟

استفاده نادرست از لایه‌بردارهای شیمیایی می‌تواند باعث تحریک پوست شود. شدت عوارض به نوع اسید، غلظت، pH محصول، دفعات مصرف و وضعیت سد دفاعی پوست بستگی دارد.

خشکی، قرمزی، احساس سوزش، خارش و پوسته‌ریزی از واکنش‌های احتمالی هستند. استفاده هم‌زمان از چند لایه‌بردار یا مصرف بیش‌ازحد می‌تواند احتمال این عوارض را افزایش دهد.

اگر پس از استفاده از محصول دچار سوزش شدید، قرمزی ماندگار یا التهاب شدید، مصرف آن را متوقف کنید. تا زمان بهبود پوست، از محصولات فعال و لایه‌بردار دیگر استفاده نکنید و روی مراقبت ملایم، مرطوب‌کننده و محافظت در برابر آفتاب تمرکز کنید.

افرادی که پوست حساس، اگزما، روزاسه فعال، زخم یا التهاب پوستی دارند، بهتر است پیش از شروع مصرف با متخصص پوست مشورت کنند. همچنین اگر از داروهای ضدآکنه یا رتینوئیدهای موضعی استفاده می‌کنید، اضافه کردن لایه‌بردار ممکن است تحریک و خشکی را بیشتر کند.

کدام بهتر است؛ AHA یا BHA؟

هیچ‌کدام به‌طور مطلق بهتر از دیگری نیستند. انتخاب به مشکل اصلی پوست بستگی دارد.

اگر پوست شما کدر است، بافت ناصاف دارد یا می‌خواهید ظاهر لک‌های سطحی و خطوط ریز را بهبود دهید، AHA می‌تواند انتخاب مناسبی باشد. در صورتی که پوست چرب دارید و مشکل اصلی شما جوش‌های سرسیاه، سرسفید و منافذ مسدود است، BHA به‌خصوص سالیسیلیک اسید گزینه کاربردی‌تری خواهد بود.

چنانچه پوستتان حساس است یا سد دفاعی آن آسیب دیده، بهتر است پیش از استفاده از هر دو گروه، وضعیت پوست را بهبود دهید و در صورت نیاز از متخصص کمک بگیرید.

جمع‌بندی: AHA بهتر است یا BHA؟

هر دو از لایه‌بردارهای شیمیایی پرکاربرد در محصولات مراقبت از پوست هستند، اما عملکرد و کاربرد یکسانی ندارند. AHAها مانند گلیکولیک اسید و لاکتیک اسید بیشتر برای بهبود کدری، ناهمواری بافت و ظاهر لک‌های سطحی استفاده می‌شوند. BHA، به‌ویژه سالیسیلیک اسید، بیشتر برای پاک‌سازی منافذ و کمک به کنترل جوش‌های سرسیاه و سرسفید کاربرد دارد.

برای انتخاب محصول مناسب، ابتدا مشکل اصلی پوست خود را مشخص کنید. سپس با محصولی متناسب با نوع پوست و دفعات مصرف کم شروع کنید. استفاده از مرطوب‌کننده و ضدآفتاب را جدی بگیرید و از لایه‌برداری بیش‌ازحد خودداری کنید. هدف از لایه‌برداری، بهبود تدریجی ظاهر پوست است، نه تحریک و از بین بردن سد دفاعی آن.

سوالات متداول درباره AHA و BHA

۱. تفاوت اصلی AHA و BHA چیست؟

عمدتاً AHA محلول در آب هستند و بیشتر روی سطح پوست اثر می‌گذارند؛ به همین دلیل برای بهبود کدری، ناهمواری بافت و ظاهر لک‌های سطحی کاربرد دارند. BHAها مانند سالیسیلیک اسید با محیط چرب منافذ سازگاری بیشتری دارند و برای پوست چرب، منافذ مسدود و جوش‌های سرسیاه و سرسفید مناسب‌ترند.

۲. برای پوست چرب AHA بهتر است یا BHA؟

اگر پوست چرب شما مستعد جوش سرسیاه، سرسفید و انسداد منافذ است، BHA به‌خصوص سالیسیلیک اسید معمولاً انتخاب مناسب‌تری است. اما اگر مشکل اصلی کدری و ناهمواری سطح پوست باشد، ممکن است AHA نیز مفید باشد. انتخاب نهایی به وضعیت و تحمل پوست بستگی دارد.

۳. آیا می‌توان AHA و BHA را هم‌زمان استفاده کرد؟

بعضی محصولات برای استفاده ترکیبی از AHA و BHA فرموله شده‌اند، اما استفاده هم‌زمان از دو محصول جداگانه می‌تواند احتمال خشکی و تحریک را افزایش دهد. بهتر است ابتدا با یک لایه‌بردار شروع کنید و در صورت نیاز و تحمل مناسب پوست، ترکیب دوم را با برنامه مشخص اضافه کنید.

منابع علمی برای مطالعه بیشتر

• FDA – Alpha Hydroxy Acids (AHA)
• FDA – Beta Hydroxy Acids (BHA)
• American Academy of Dermatology – How to safely exfoliate at home
• Cleveland Clinic – Facial Acids: Everything You Need to Know